تـحـقـیـق کـن
تحقیق و مقالات دانش آموزی و دانشجویی

هوازدگی : جنبه های مثبت و منفی هوازدگی

هوازدگی چیست؟

به تغییرات فیزیکی، شیمیایی و زیستی که در سنگ های سطح زمین بدون جابجایی آنها رخ می دهند، هوازدگی می گویند.

فرآیند هوازدگی به دو نوع فیزیکی و شیمیایی دیده می شود که در این مقاله به شرح آن ها می پردازیم.

هوازدگی فیزیکی چیست؟

زمانی که سنگ ها خرد شوند و به قطعات و ذرات کوچکتر تقسیم شوند، هوازدگی فیزیکی رخ می دهد. در این شرایط ترکیب شیمیایی سنگ تغییر نمی کند اما با کوچک شدن ذرات نسبت سطح به حجم افزایش یافته و سرعت هوازدگی شیمیایی افزایش می یابد.

هوازدگی فیزیکی

عوامل موثر در هوازدگی فیزیکی:

وقوع شرایط زیر منجر به هوازدگی فیزیکی می شود:

  • منجمد شدن آب در شکاف سنگ ها
  • انبساط و انقباض سنگ ناشی از تغییر دما
  • کاهش فشار لایه های فوقانی سنگ ها
  • تشکیل بلورها در شکاف سنگ ها
  • گسترش ریشه گیاهان
  • حفر زیرزمینی توسط برخی از جانداران
  • مداخلات انسانی

کدام نوع هوازدگی در نواحی کوهستانی بیشتر دیده می شود؟

هوازدگی فیزیکی ناشی از منجمد شدن آب در شکاف سنگ ها

همان طور که می دانیم، زمانی که آب یخ می زند، ۹ درصد افزایش حجم پیدا می کند. در مناطق کوهستانی شرایط محیطی برای انجماد آب درون سنگ وجود دارد. لذا افزایش حجم و فشار ایجاد شده منجر به شکستگی سنگ می شود.

هوازدگی فیزیکی

کدام نوع هوازدگی در نواحی بیایانی بیشتر دیده می شود؟

هوازدگی فیزیکی ناشی از انبساط و انقباض سنگ ها بر اثز تغییرات دما

در نواحی بیابانی که تغییرات دمای روزانه بیش از ۳۰ درجه سانتی گراد دارند، به طور مداوم قشر سنگ ها دچار انقباض و انبساط می شوند و به تدریج سنگ به سمت متلاشی شدن می رود.

هوازدگی شیمیایی سنگ ها:

زمانی که ساختمان شیمیایی کانی های سازنده سنگ ها تغییر کند، هوازدگی شیمیایی رخ داده است.

عوامل تاثیر گذار در هوازدگی شیمیایی:

  • آب
  • گیاهان و جانوران

انواع هوازدگی شیمیایی:

با توجه به عاملی که سبب هوازدگی شیمیایی می شود می توان انواع هوازدگی شیمیایی را اینگونه توصیف کرد:

  1. هوازدگی شیمیایی با آب

آب به راحتی بسیاری از کانی ها را در خود حل می کند از این رو عامل اصلی در وقوع هوازدگی شیمیایی است.

  1. هوازدگی شیمیایی با باران اسیدی

در باران های اسیدی آب خالص با ترکیباتی نظیر دی اکسید کربن، دی اکسید گوگرد و دی اکسید نیتروژن ترکیب شده و خاصیت اسیدی پیدا می کند که می تواند کانی های مقاوم تر را در خود حل کند.

هوازدگی شیمیایی

  1. هوازدگی شیمیایی با ترکیب با اکسیژن

برخی از سنگ ها که کانی های آهن دار دارند دچار این نوع از هوازدگی می شوند. در این سنگ ها عنصر موجود در کانی با اکسیژن ترکیب می گردد.

  1. هوازدگی شیمیایی با گیاهان

گیاهان در حال پوسیدگی اسیدهایی تولید می کنند که منجر به تخریب سنگ ها می شوند. از این رو در محیط های مرطوب و جنگلی این نوع از هوازدگی بیشتر دیده شده و عمق بیشتری دارد.

  1. هوازدگی شیمیایی با جانوران

باکتری های تجزیه کننده عامل ایجاد یک محیط اسیدی برای هوازدگی شیمیایی اند. از طرف دیگر جانداران طی فرآیند تنفس دی اکسید کربن تولید می کنند که به نوبه خود در چرخه هوازدگی شیمیایی تاثیر گذار است.

مثال هوازدگی شیمیایی با آب:

آب به راحتی کانی هالیت را در خود حل کرده و به یون سدیم و کلر تبدیل می کند. از این رو سنگ های حاوی این نوع کانی با آب دچار هوازدگی شیمیایی می شوند.

مثال هوازدگی شیمیایی با باران اسیدی:

سنگ های آهکی از کانی کلسیت ساخته شده اند. این کانی به راحتی با باران اسیدی واکنش می دهد و حل می شود. از این رو باران اسیدی باعث ایجاد حفراتی در سنگ های آهکی و هوازدگی آن ها می شود.

انواع هوازدگی شیمیایی

چرا کانی های رسی در پوسته زمین فراوان اند؟

فراوان ترین کانی سازنده پوسته زمین، فلدسپات است که در اثر هوازدگی شیمیایی به کانی رسی تبدیل می شود. از این رو کانی های رسی در پوسته زمین فراوان اند.

عوامل موثر در سرعت هوازدگی:

  • ساختمان و ترکیبات سنگ ها
  • شرایط آب و هوایی
  • شیب زمین
  • زمان

میزان هوازدگی در چه شرایط آب و هوایی بیشتر است؟

رطوبت و گرما می توانند سرعت هوازدگی  شیمیایی را افزایش دهند، از این رو در محیط های گرم و مرطوب نظیر نواحی استوایی شدت و عمق هوازدگی شیمیایی بیشتر است.

کمترین میزان هوازدگی شیمیایی در مناطق سرد و قطبی است.

شیب زمین چه تاثیری بر میزان هوازدگی دارد؟

هر چه شیب زمین بیشتر باشد، احتمال دور شدن ذرات تخریب شده سنگ ها بیشتر است. از این رو لایه جدیدی از سنگ در معرض عوامل محیطی قرار می گیرد و شدت هوازدگی افزایش می یابد.

پیامد هوازدگی چیست؟

  1. ثبات وسعت پوسته زمین
  2. تولید خاک

همان طور که پوسته زمین در فرآیند جابجایی ورقه ها و فعالیت های آتشفشانی گسترش می یابد، با فرآیند هوازدگی به حالت اول خود باز می گردد و تعادل کره زمین حفظ می شود.

از طرف دیگر هوازدگی سنگ ها منجر به پیدایش خاک می شود.

پاسخ بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.