مطلبی در مورد قرارداد الجزایر

قرارداد الجزایر که در سال ۱۹۷۵ بین ایران و عراق با موضوع خط مرزی بین دو کشور منعقد شد ، در طول بیش از سه دهه گذشته ، همواره محل بحث و نزاع دو طرف بوده است به طوری که جنگ هشت ساله عراق علیه ایران نیز پس از آن آغاز شد که صدام حسین، رییس جمهور وقت عراق ،در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ با پاره کردن این قرارداد در مجلس ملی عراق و در مقابل دوربین های تلویزیونی، آن را ملغی دانست و ۵ روز بعد دستور حمله به کشورمان را صادر کرد.

اینک و پس از گذشت ۳۲ سال از امضای این قرارداد و یک سال پس از اعدام صدام، جلال طالبانی که ریاست جمهوری عراق را بر عهده دارد خواستار اصلاحاتی در متن این قرارداد است ولی تهران، تاکید کرده است که “۱۹۷۵ الجزایر” اعتبار قانونی دارد و طرفین باید به مفاد آن پایبند باشند.

در این راستا، بی مناسبت ندیدیم متن کامل این قرارداد را منتشر کنیم تا تصویر درستی از ماهیت و محتوای این قرارداد بسیار مهم ، برای مخاطبانی که از چند و چون آن اطلاع دقیقی ندارند، شکل گیرد.

این قرارداد در ۶ مارس ۱۹۷۵ تحت نظارت هوارى بوم دین، رییس جمهور وقت الجزایر در پایتخت این کشور منعقد شد.

https://tahgigkon.ir/wp-content/uploads/2018/02/25967_225.jpg

مفاد اعلامیه الجزایر

اعلامیه و قرارداد الجزایر که با میانجیگری«هواری بومدین» رئیس جمهور الجزایر و حضور او در گفتگو‌های طرفین ایجا شد در مرحله اول اصول مورد توافق طرفینی را به شرح زیر داشت:

۱- طرفین مرزهای زمینی خود را بر اساس پروتکل اسلامبول۱۹۱۳ و صورت جلسات۱۹۱۴ تعین می‌کنند.[در پروتکل اسلامبول۱۹۱۳ آمده، خط مرزی در هر محل بوسیله کمسیون تحدید حدود، مرکب از نمایندگان چهار دولت مشخص خواهد شد، امتیاز نفت در اراضی انتقالی ایران به عثمانی به قوت خود باقیست و در صورت جلسات۱۹۱۴، ۷۰۰ مایل مربع از اراضی ایران واقع در شمال و جنوب قصر شیرین را به دولت عثمانی واگذار کردند که بخشی از صادرات نفت عراق امروز از چاه های نفت خانه و خانقین در این اراضی است.]

۲- دو کشور مرزهای آبی خود را بر اساس خط تالوگ تعیین کنند.[خط تالوگ تعین کننده ی عمیق ترین ژرفای یک رودخانه است، هم چنین به مسیر قابل کشتیرانی رودخانه‌ها هم مرتبط می‌باشد.]

۳- طرفین متعهد می‌شوند که در مرزهای خود کنترل دقیق و مؤثری به منظور قطع هرگونه رخنه و نفوذ جنبه ی خرابکارانه داشته باشد، اعمال کنند.

۴- مقررات فوق عوامل تجزیه ناپذیری برای یک راه حل کلی بوده، در نتیجه نقض هر یک از مفاد فوق با روحیه توافق الجزیره مغایر است.

پس از صدور این اعلامیه طی نشستی در سطح وزیران امورخارجه دو کشور، عهدنامه ی مرزی۱۹۷۵ یا قرارداد الجزایر را با پروتکل‌های زیر امضاء نمودند:

۱- پروتکل راجع به علامت گذاری مجدد مرز زمینی بین ایران و عراق،

۲-  پروتکل راجع به تعیین مرز رودخانه‌های بین ایران و عراق،

۳-  پروتکل مربوط به امنیت در مرز ایران و عراق،

۴- پروتکل راجع به استفاده از آب رودخانه‌های مرزی،

۵-  پروتکل راجع به مقررات مربوط به کشتیرانی،

۶- پروتکل راجع به تعلیق احشام،

۷- پروتکل راجع به کلانتران مرزی،

این توافقات و قراردادها از همان تاریخ قرارداد لازم الاجرا شد و در دفتر سازمان ملل متحد تحت عنوان: معاهدات ایران و عراق به ثبت رسید.

نقض قرارداد الجزایر

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در۱۹۷۹م(۱۳۵۷ش) عراق طی محاسبات برنامه‌ریزی شده خود، فرصت را مناسب دید که حملات خود را با اهداف متعددی به جمهوری اسلامی ایران شروع کند، صدام حسین رئیس جمهوری وقت با نقض قرارداد الجزایر به طور رسمی در شهریور۱۹۸۰ علیه ایران اعلام جنگ کرد.

برقراری حاکمیت مطلق بر اروندرود، تجزیه خوزستان از ایران، سرنگون کردن دولت ایران، ایفای نقش ژاندارم منطقه، رهبری جهان عرب، ادعا در مورد جزاری سه گانه ایران، از جمله اهدافی است که رژیم بعث عراق با نقض قرارداد الجزایر خواهان رسیدن به آن بود و صراحتا این اهداف و ادعاها در سخنان رهبران عراق مورد تاکید قرار می‌گرفت:

«صدام پیش از آغاز جنگ خود با ایران، به منظور موجه ساختن این اقدام در نزد مردم عراق، به اجرای عملیات تبلیغی و روانی متمرکز و منظم برای برانگیختن روح ملی گرایی عراقی‌ها و نیز به یادآوری حقوق تاریخی عراق در شط العرب[اروندرود] و عربستان[خوزستان] و برخی مناطق دیگر، پرداخت و خوف و هراسی از خطر فارس برای عراق و امت عربی در دل‌ها انداخت و تصرف جزایر تنب کوچک و بزرگ و ابوموسی را بهانه ساخت…»

الان که این مطلب را می‌نویسم(۱۳۸۷ش) سال هاست رژیم  صدام سرنگون شده است، در حالی که مردم کشورش را با فقر اقتصادی، علمی، نظامی، فرهنگی و صنعتی دست به گریبان نموده است و سال های حکومت خود را چنان با خفقان و بی تدبیری و عقب افتادگی سپری نمود که بعد از اعدامش مردم این کشور به شادی و پایکوبی پرداختند،

همین صدام در سال های نقض قرارداد الجزایر می گفت:

«امیدوارم از این که در برابر مجلسی ملی، بخشی از سخنانم را خطاب به ملت ایران اختصاص می‌دهم، تعجب نکنید زیرا در حال حاضر ملت ایران در محنت و بدبختی واقعی بسر می‌برند و مسئولیت‌ها این نیست که به جای آنان برای رهائیشان از این محنت تلاش کنیم ولی وظیفه ی انسانی ما حکم می‌کند که بیچارگی و درماندگی آنان را درک کنیم و اگر آنان را برای رهایی از دست دشمن مشترک یاری دهیم، به خطا نرفته‌ایم.»

در حالی که بعد از این جنگ و طی آن، نظام جمهوری اسلامی ایران توانست در عرصه‌های مختلف، علمی، اقتصادی، صنعتی، نظامی و…به پیشرفت های افتخارآفرینی برسد و این مسیر توسعه هم چنان ادامه دارد.

https://tahgigkon.ir/wp-content/uploads/2018/02/13960629181329806119867410.jpg

نقض قرارداد الجزایر در خبرگزاری‌های بین المللی

نیویورک تایمز در ۶ مهر ۱۳۵۹ (۲۸/۹/۱۹۸۰)، اعلام کرد که: صدام حسین قرارداد تحقیرآمیزی را که ایران قدرتمند در سال۱۹۷۵(به عراق) تحمیل کرده بود، لغو نمود، وی می‌خواهد ضعف و در صورت امکان، سرنگونی رژیم آیت الله  روح الله خمینی را در ایران نشان دهد.

فایننشان تایمز در ۲۸ شهریور ۱۳۵۹ (۱۹/۹/۱۹۸۰) نوشت: روز سه شنبه، عراق اعلام کرد که کنترل تمامی آبراه حیاتی اروندرود را دست گرفته است. عراق اعلام کرد: از این پس باید تمامی کشتی ها در اروندرود، پرچم عراق را حمل کنند و از دستورات مقامات این کشور متابعت نمایند.

کریستین ساینس مانیتو در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ (۲۲/۹/۱۹۸۰) آورد: هدف فوری عراق در نزاع با ایران پس گرفتن امتیازاتی است که در سال۱۹۷۵ به ایران داده بود…..

سرانجام با پذیرش قطعنامه ی۵۹۸ در کشور باز بر سر تعهدات خود بر قرارداد الجزایر توافق کردند، صدام اوت۱۹۹۰ با لزوم مبنا قراردادن عهدنامه ی۱۹۷۵ موافقت نمود.

پاسخ بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.