فهرستی چند از بیماری های غیر واگیر و علت آنها

انواع بیماری های غیر واگیر

انواع بیماری های غیر واگیر (غیر مسری) مانند بیماری های قلبی و عروقی، فشار خون، سکته مغزی، حوادث، سرطان ها، زخم های اثنی عشر، سنگ های صفراوی و کلیوی، بیماری های روانی و عصبی از مهمترین علل ایجاد کننده تلفات در کشور ما محسوب می شوند. حدود ۳۸ درصد مرگ و میر در کشور ما ناشی از بیماری های عروق قلبی می باشد. درمان بیماری غیر واگیر نیز اغلب طولانی و پرهزینه می باشد و اغلب ایجاد ناتوانی در فرد می کند. توجه به برنامه های پیشگیری، بخصوص در مورد افراد در معرض خطر، بهترین راه کنترل این نوع بیماری ها می باشد.


مهمترین بیماری های غیر واگیر


۱٫حمله های قلبی


بیماری های قلبی و عروقی علت اصلی مرگ و میر حدود ۵۰ درصد از تلفات انسانی در کشور های صنعتی است. در کشور ما نیز حدود ۳۸ درصد مرگ ها به علت بیماری های عروقی قلبی می باشد. اغلب این بیماری ها در اثر افراط در خوردن بیش از حد غذاهای چرب، بخصوص چربی حیوانی، نمک، نخوردن میوه و سبزیهای تازه و ورزش نکردن و استعمال دخانیات می باشد.
پنج عامل مهم که در ایجاد بیماری های قلبی و عروقی تأثیر دارند عبارتند از: فشار خون بالا، افزایش میزان کلسترول خون، استعمال دخانیات، عوامل روانی ـ اجتماعی و فشار های روحی.
درمان بیماری های عروق قلبی بسیار مشکل و پرخرج می باشند و بدون شک بهترین راه، پیشگیری است. از سنین کودکی و نوجوانی باید عادات و رفتار های بهداشتی جایگزین عادات و شیوه های غلط زندگی گردد.
فهرستی از چند بیماری غیر واگیر و علت آنها
فهرستی از چند بیماری غیر واگیر و علت آنها


پیش گیری از حمله های قلبی


ـ از مصرف زیاد نمک و شیرینی جات باید خود داری گردد.
ـ مصرف غذاهای چرب مثل شیر پر چربی، خامه، پنیر چرب، تخم مرغ و چربی های حیوانی مانند گوشت گوسفند و گاو باید محدود شود.
ـ مبارزه با مصرف دخانیات از دوران کودکی باید شروع شود.
ـ انجام حرکات ورزشی و شرکت در ورزش های گروهی در کودکان باید مورد تشویق قرار گیرد.
ـ انجام ورزش های صبحگاهی برای تناسب اندام و منع چاقی کودکان و نوجوانان لازم است.
ـ استفاده از میوه های خشک و تازه به جای شیرینی جات.
ـ توجه به بهداشت روانی و داشتن آرامش و روحیه ای آرام برای جای پرخاشجویی و برتری طلبی و عصبیت.


۲٫کم خونی


کم خونی یک مشکل مهم بهداشتی در بسیاری از کشور ها، بخصوص در کشور های فقیر و در حال توسعه می باشد. کم خونی انواع مختلفی دارد ولی همه مبتلایان از ناراحتی های مشترکی رنج می برند. این ناراحتی نتیجه کاهش نیروی اکسیژن رسانی خون به بافت ها می باشد. شدت ناراحتی ها بستگی به میزان کم خونی و سرعت پیشرفت آن دارد. افراد کم خون زود خسته می شوند. تنگی نفس، طپش قلب، سرگیجه، سردرد، احساس وزوز در گوش، پریدگی رنگ و بی اشتهایی و سوء هضم و تهوع از علائم دیگر کم خونی می باشند.


مهمترین کم خونی ها


ـ کم خونی هایی که در اثر کمبود بعضی مواد مورد نیاز در خون سازی می باشد مثل آهن، ویتامین های b12 و c و اسیدفولیک.
ـ کم خونی هایی که در اثر از بین رفتن گلبولهای قرمز خون ایجاد می شود مانند کودکانی که از مادران Rh منفی بدنیا می آیند و یا از بین رفتن گلبولهای قرمز در اثر سم های میکروبی، انگل ها، سم مار، خوردن بعضی مواد شیمیایی مثل نفتالین و مواد غذایی از قبیل باقلا ممکن است ایجاد کم خونی کند.
بنابر این با خوردن مواد غذایی مورد نیاز بدن یعنی استفاده از مواد غذایی حاوی آهن مانند گوشت، جگر، زرده تخم مرغ، سبزیجات برگ سبز، حبوبات و از میوه ها انگور، هلو، زرد آلو و انواع ویتامین ها و شناسایی افراد حساس به باقلا، رعایت بهداشت فردی برای جلوگیری از ایجاد سم های میکروبی و انگلی، می توان از انواع کم خونی ها پیش گیری نمود. برای جلوگیری از کم خونی نوزادان متولد شده از مادران «RH منفی» باید مادر در دوران بارداری تحت مراقبت باشد و نیز نوزاد او باید تحت مراقبت کامل قرار گیرد.


۳٫تالاسمی


تالاسمی یک بیماری خونی ارثی است که در کشور ما فراوان است. ازدواج های فامیلی ممکن است سبب تولد کودکان مبتلا به تالاسمی گردد.
این بیماری بر دو نوع است: خفیف و شدید. در نوع خفیف مبتلایان دارای طحال بزرگ هستند و گاه زردی در آن ها دیده می شود که باید حتما با آزمایش خون این گونه افراد شناسایی شده و تحت درمان اشتباه قرار نگیرند.
در نوع شدید، علائم از ۴ تا ۶ ماهگی ظاهر می شود. مبتلایان لاغر و دچار سوء تغذیه می باشند. رشد آن ها کند و بلوغ با تأخیر ظاهر می شود. رنگ پریده و بسیار ضعیف هستند. عمر آنان کوتاه می باشد. در این گونه افراد استخوان های گونه ها بزرگ می شود و قیافه ای شبیه موش خرما پیدا می کنند.


پیش گیری از بیماری تالاسمی


بهترین راه پیشگیری، خود داری از ازدواج های فامیلی و انجام آزمایشات خون و مشاوره های ژنتیکی قبل از ازدواج می باشد.


۴٫گواتر


گواتر یعنی بزرگ شدن غده تیروئید به هر علت از جمله کمبود ید. عده تیروئید در جلوی حنجره قرار دارد و کار آن تنظیم سوخت و ساز بدن می باشد. گاه گواتر به علت کم کاری غده تیروئید ایجاد می شود که موجب کوتولگی و عقب ماندگی ذهنی در کودکان می گردد. در بزرگسالان، ایجاد بیماری می کند که این بیماری بصورت خستگی، ضعف، عدم تحمل سرما، یبوست و گرفتگی صدا ظاهر می شود. در ظاهر این افراد دارای صورت پف کرده، سرد و زرد رنگ و ابروهای کم مو، زبان کلفت و ناراحتی های قلبی می باشند.
گاهی گواتر در اثر پرکاری تیروئید ایجاد می شود که همراه با علائمی مانند ضعف عمومی، عرق فراوان، لاغری، عصبانیت، اسهال، عدم تحمل گرما و خیرگی چشم می باشد. گاهی هم گواتر به علت کمبود ید و یا خوردن مواد گواترزا ایجاد می شود. این بیماری بیشتر در مناطق کوهستانی، در زنان باردار، شیرده، پسران و دختران در سن بلوغ بخصوص در دختران دیده می شود که در صورت استفاده از ید به مقدار کافی این بیماری تا سنین ۲۰ – ۲۵ سالگی ببهود می یابد. در دوران حاملگی کمبود ید می تواند به جنین آسیب برساند و منجر به کوتولگی و عقب ماندگی ذهنی نوزاد گردد که در صورت معالجه سریع می توان از میزان آسیب کاست.


مهمترین منابع ید

نمک ید دار، ماهی های آب شور، میگو دارای مقدار زیادی ید می باشند. بعضی مواد غذایی مانند گل کلم، کلم دلمه ای، شلغم، بادام زمینی ضد جذب ید هستند و موجب کمبود ید در بدن می شوند

 

۵٫دیابت
دیابت یا بیماری قند در اثر بالا رفتن قند خون ایجاد می شود. علائم آن عبارتند از: پیدایش قند در ادرار، پرنوشی، تکرر ادرار، پرخوری، ضعف، لاغری و گاهی خارش. توارث در ایجاد این بیماری اهمیت زیادی دارد. نصف مبتلایان به بیماری قند از فامیل هایی هستند که در بین آن ها بیماری قند وجود دارد. زیاده روی در مصرف قند، چربی، الکل و نیز چاقی زمینه را برای بروز دیابت مساعد می سازد. فشار های عصبی نیز در بالا رفتن میزان قند مؤثرند. بهبودی از بیماری قند تقریبا امکان پذیر نیست ولی با روش های جدید می توان بر طول عمر مبتلایان افزود.
افراد مبتلا اغلب به طور مکرر دچار کورک، دمل، کفگیرک می شوند. حس سوزش، خارش، بی حسی و کرختی دست و پا دارند ممکن است دچار لنگیدن متناوب، قانقاریا و اختلال دید گردند. اگر بیمار دیابتی بد حال شد باید فوری ۲ حبه قند بزرگ در آب حل کرده و به او خورانید و درصورت بیهوشی باید او را به پزشک برسانید.
برای تشخیص به موقع لازم است: سالی یکبار قند خون اندازه گیری شود بخصوص در مورد افرادی که بیماری قند در خانواده آن ها دیده شده است ـ مادرانی که نوزاد درشت (۴کیلو گرم یا بیشتر) بدنیا می آورند باید مورد مراقبت و آزمایش قرار گیرند ـ افرادی که زیاد دچار دمل و کورک می شوند و زخم آن ها دیر بهبود می یابد، نیز باید مورد مراقبت قرار گیرند.

 

۶٫سرطان ها


سرطان یعنی رشد بی رویه سلولی، در حالات طبیعی رشد سلول ها در داخل بدن از روی نظم خاصی بوده و تحت کنترل بدن است اما در بافت های سرطانی، رشد غیر طبیعی و غیر لازم و بی رویه سلول ها که از لحاظ شکل و طرز کار با سلولهای طبیعی بدن متفاوتند و موجب تغییراتی در بدن می شوند که به مجموعه این توده سلولی و علائم و عوارض آن ها بیماری سرطان گفته می شود.
بعضی از عوامل سرطان زا عبارتند از:
ـ انواع دخانیات که از صد ها ماده شیمیایی سرطان زا تشکیل می شوند. این مواد پس از ورود به بدن و انتشار در آن باعث ایجاد سرطان در اندام های مختلف بدن مثل ریه، حنجره، معده، مثانه و … می شوند.
ـ اشعه افتاب و اشعه ایکس (X) و قرار گرفتن در معرض اشعه ناشی از انفجارات اتمی نیزخاصیت سرطان زایی دارند.
بطور کلی چهار عامل در ایجاد سرطان ها دخالت دارند و اگر یکی از آن ها نباشد سرطان ایجاد نمی شود:
۱٫عامل سرطان زا.
۲٫مدت لازم.
۳٫شدت لازم.
۴٫زمینه شخصی.


برای پیشگیری از ایجاد سرطان ها باید عوامل چهارگانه کنترل شوند.

عدم استفاده از مواد سرطان زا مثل سیگار، الکل، استفاده بی رویه از اشعه آفتاب و اشعه ایکس و یا کاهش مدت زمان تماس با مواد سرطان زا و کاهش دفعات استفاده از مواد سرطان زا می تواند در پیشگیری بسیار مفید باشد.
در مورد زمینه شخصی رعایت اصول بهداشت فردی، روانی، اجتماعی و بالا بردن سطح سلامتی احتمال پیدایش سرطان ها را کاهش می دهد.
سرطان های شایع در ایران بترتیب عبارتند از: سرطان پوست، مری، معده، پستان، غدد لنفاوی، مثانه، دهانه رحم، ریه، خون و تیروئید.


عوامل مؤثر برای پیشگیری از سرطان ها


ـ آموزش بهداشت در مورد عوامل سرطان ها.
ـ تغذیه صحیح و عدم استفاده از مواد غذایی سرطان زا.
ـ تأمین بهداشت روانی و دوری از استرس و فشار، خود داری از مصرف و استعمال مواد مخدر، دخانیات و نوشیدن نوشابه های الکلی.
ـ برخورداری از مسکن و محیط سالم.
ـ انجام آزمایش های دوره ای برای تشخیص زودرس سرطان ها.
ـ بهسازی محیط و حذف عوامل فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیک سرطانزا.
ـ رعایت بهداشت شخصی.
ـ عدم تماس با مواد سرطان زا.

 

علائم اولیه سرطان ها


علائم هفت گانه زیر ممکن است در بیماری های غیر سرطانی هم پیدا شوند ولی باید مهم تلقی شده و پیشگیری لازم انجام گیرد.
۱٫تغییرات در نظم و نحوه دفع مدفوع و یا ادرار.
۲٫هر زخم سطحی که بعد از ده روز خوب نمی شود.
۳٫ هر نوع خونریزی و هر نوع ترشح از سوارخ های طبیعی بدن.
۴٫پیدایش هر توده ای در بدن بخصوص در پستان ها.
۵٫سوء هضم و اشکال در فرو بردن لقمه.
۶٫تغییرات واضح در شکل و رنگ خالی که قبلا وجود داشته است.
۷٫سرفه های مکرر و مزاحم و کلفت شدن صدا.
در هنگام بروز هر یک از علائم ۷ گانه فوق هر چه زود تر باید به پزشک مراجعه گردد.

عوامل خطر مربوط به بیماریهای غیر واگیر

بیشتر اپیدمیولوژیستها می پذیرند که شش مجموعه ی کلیدی (( عوامل خطر )) در ابتلا و میرایی زودرس از بیماریهای غیر واگیر در بزرگسال  ان سهیم هستند ، عبارتند از :

۱ – کشیدن سیگار و سایر اشکال دخانیات

۲ – اعتیاد به مشروبات اکلی

۳ – نارسایی یا ناتوانی در دسترسی به خدمات بهداشتی برای پیشگیری ( مانند مراقبت از پرفشاری خون ، تشخیص به موقع سرطان و درمان بیماری قند )

۴ – دگرگونیهای سبک زندگی ( مانند الگوی غذایی و فعالیت بدنی )

۵ – عوامل خطر زیست محیطی مانند خطرات شغلی ، آلودگی آب و هوا و اثرات سلاح های نابود کننده

۶ – عوامل مربوط به استرس

وجود خلاء دانش بشری در سیر طبیعی بیماریهای مزمن و غیر واگیر

در دانش ما دربارهی سبر طبیغی بیماریهای مزمن خلاء بسیار وجود دارد که موجب دشواریهای سبب شناختی ، پژوهشی و کاووشی در مورد بیماریهای مزمن می شوند . این کمبودها عبارتند از :

الف ) نبودن یک عامل بیماریزای معلوم

 

علل مهمی بیماریهای مزمن نکات بسیاری باید آموخته شوند . در حالی که برخی از بیماریهای مزمن منبع معلوم دارند ( مانند سیلیسیوم در بیماری سیلیکوز و پنبه ی نسوز در مزوتلیوما ) عامل سببی بسیار دیگری از بیماریهای مزمن شناخته است . ناشناخته بودن عامل سببی هم تشخیص و هم پیشگیری اختصاصی از این بیماریها را دشوار می نماید .

ب ) چند عاملی بودن علت بیماریهای مزمن

بسیاری از بیماریهای مزمن علل متعدد دارند و به ندرت رابطه ی یک به یک ساده در مورد علت اثر وجود دارد . با توجه به ناشناخته بودن عامل بیماریزا اصطلاح (( عامل ( های ) خطر )) برای بیان عوامل معینی که در سابقه ی شخصی یا به علت سبک زندگی احتمال بروز بیماری مزمن را بیش تر می کنند ، به کار می رود . گذشته از این به نظر می رسد که بیماریهای مزمن در نتیجه اثرات تجمعی عوامل خطر باشند . عوامل خطر می توانند زیست محیطی و با آن که مربوط به رفتار یا سرشتی باشند . اپیدمیولوژی در شناسایی عوامل خطر بیماریهای مزمن سهم بسیار داشته و بسیاری از عوامل خطر بیمارهای مزمن دیگر هم هنوز باید شناسایی و ارزشیابی شوند .

ج ) دوره ی پنهانی طولانی

یک مانع دیگر در شناخت سیر طبیعی بیماری مزمن ، وجود دوره ی پنهانی ( یا کمون ) طولانی بین نخستین مواجهه با (( عامل سببی مشکوک )) و بروز نهایی بیماری ( مثلاً سرطان گردن رحم ) است ،  که پیوند دادن عامل سببی مشکوک ( وقایع قبلی ) با پی آمد مانند رابطه ی احتمالی بین مصرف قرص های خوراکی جلوگیری از بارداری و بروز سرطان گردن رحم را دشوار می نماید . برای غلبه بر این دشواری برای یافتن ضایعات پیش ساز به عنوان مثال در ایجاد سرطان گردن رحم ، سرطان دهان و سرطان معده ، پژوهش هایی به عمل آمده است ولی این کار در همه ی بیماریهای مزمن مقدور نیست . با وجود این اکنون به طور روز افزونی آشکار می شود که عوامل مساعد کننده ی بروز بیماری مزمن بیش تر اوقات از اوایل زندگی و سالها قبل از آشکار شدن بیماری مزمن وجود دارند ، مانند پرفشاری خون ، دیابت ، سکته ی مغزی و …

د ) شروع نامنشخص

شروع و پیشرفت بسیاری از بیماریهای مزمن نا معلوم است . و مرز بین وضعیت بیماری و غیر بیماری را به دشواری می توان اثبات کرد ( مانند دیابت و پرفشاری خون ) . در بسیاری از بیماریهای مزمن ( مانند سرطان ) فرآیند بیماری شناختی مربوطه مدتها یپش از تظاهرات خود بیماری برقرار شده و هنگامی که بیمار در جستجوی مشاورات پزشکی بر می آید ممکن است ضایعه ی حاصله بازگشت ناپذیر و یا درمان آن دشوار باشد

 

پیشگیری از بیماریهای مزمن

پیشگیری از بیماریهای مزمن بر پایه ی آگاهی از چند عاملی بودن علت آنها و بنابراین مستلزم مجموعه ای از مداخلات است . پیش از این به نظر می رسید که پیشگیری نوع سوم تنها راه احتمالی جلوگیری از بروز نقص عضو بعدی یا بروز مرگ زودرس است ولی اکنون با شناخت عوامل خطر ، فعالیتهای ارتقای بهداشت با هدف پیشگیری اولیه ، بیش از پیش در مبارزه با بیماریهای مزمن به کار می روند ( مانند حذف یا کاهش عوامل خطر و تغییر در الگوی سبک زندگی )

دانش کنونی نشان می دهد که بیماران مزمن به طیف گسترده ای از خدمات نیاز دارند . مانند بیماریابی از طریق غربالگری و معاینات بهداشتی ،کاربرد روشهای دقیق تشخیصی ، درمانی و بازتوانی ، مبارزه با آلودگی آب ، هوا و مواد خوراکی ، کاستن از آسیب ها ، اثر گذاشتن بر الگوهای رفتاری و سبک زندگی انسان از طریق آموزش فشرده و بالا بردن استاندارد موسسات مراقبت پزشکی و ایجاد و به کار گیری روشها های بهتر مراقبتهای جامع پزشکی از جمله خدمات بهداشتی اولیه . در مواردی مانند مبارزه با مصرف دخانیات ، مبارزه با مصرف مشروبات الکلی و اعتیاد دارویی به جنبه های سیاسی هم نیاز هست و برای این کار باید مجموعه ی نیازهای پزشکی و اجتماعی بیماران مزمن به عنوان یک کلیت و هموراه در رابطه با خانواده و جامعه در نظر گرفته شوند .

یک نظر
  1. جهان تیغ

    نظرم اینه که خیلی زیاده و بده اصلا خوشم نیومد

    مهمان

پاسخ بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.