آزمون خاک

آزمون شامل سه مرحله ، نمونه برداری صحیح ، تجزیه دقیق و تفسیر صحیح نتایج تجزه خاک می باشد. اکثر مطالعات نشان می دهد که بین آزمون خاک و تجزیه برگ در باغ ها رابطه کمی وجود دارد. یکی از علل این مسئله به پراکنش عمیق ریشه درختان میوه در اعماق پایین بر می گردد.

ولی نمونه خاک اغلب از افق سطحی برداشته می شود. علت دیگر این است که ریشه درختان در اکثر مواقع طول سال فعال بوده و جذب صورت گرفته و مواد غذایی در اندامهای مختلف گیاه ذخیره می شود مجدداً در شروع فصل رویشی مواد غذایی به اندامهای دگیر حرکت می نمایند.

محدودیت دیگر در استفاده از آزمون خاک ، مشکل نمونه برداری دقیق از اطراف ریشه ها و کل سطح باغ می باشد. بنابراین در تجزیه خاک بایستی دقت نمود که اولاً نمونه برداری خاک چگونه صورت گرفته ثانیاً نتایج ان چطور تفسیر شده است.

قبل از اینکه باغ احداث شده آزمون خاک بهترین وسیله برای مشخص نمودن مقدار آهک ، غلظت کلسیم ، منزیم ، پتاسیم و فسفر در خاک است . در باغ های احداث شده آزمون خاک مکمل تفسیر نتایج تجزیه برگ و مشخص نمودن ترکیب کودی در برنامه می باشد.

عوامل متعددی را بایستی در نمونه برداری خاک در نظر گرفت.

بافت شرایط زهکشی ، عمق لایه سخت زیرین ، کود دهی ، مقدار آهک یا تاریخ کشت و غیره وجود دارد بایستی نمونه های جداگانه برداشته شود. قطعه های نمونه برداری نباید از چهار الی پنج هکتار بیشتر باشد.

 

نمونه های افق سطحی خاک ( ۳۰ ) سانتی متری و لایه های پایینی (۳l60  ) سانتی متری جداگانه برداشته شود. اکثر کودهایی که به سطح خاک افزوده می شوند یا در خاک به کندی حرکت می کنند یا جذب کلوئیدی های سطح خاک می گردند. در نتیجه نمونه خاک سطحی ، اغلب حاوی مقدار زیادی از بعضی از عناصر غیر پویا می باشند که به صورت کود مصرف شده اند. در حالی که نمونه خاک لایه های پایینی نشان دهنده باروری اصلی خاک یا تأثیر کود دهی طولانی مدت می باشد. نمونه گیری جداگانه از سطح و عمق خاک هر دو عامل را مشخص می کند.

حدود ۵/۲ سانتی متر از سطح خاک را کنار بزنید بعد نمونه خاک را از عمق ۳۰ سانتی متری و نمونه عمقی را از ۶۰ الی ۳ سانتی متری بردارید. نمونه ها را می توان با بیل و یا مته خاکشناسی تهیه نمود. توجه داشته باشید. چون اندازه گیری عناصر زیر مغذی در حد میلی گرم بر کیلو گرم می باشد نبایستی از بیلچه زنگ زده و یا از فلزات گالوانیزه استفاده کرد زیرا باعث آلودگی می شود. از هر چهار الی پنج هکتار حداقل ۱۰ نمونه خاک برداشته و با هم مخلوط شده و نمونه خاک نهایی از مخلوط مرکب گرفته می شود.

نمونه های عمق ۳۰ سانتی متری را با هم مخلوط کرده و یک نمونه مرکب بردارید و با نمونه های ۶۰ الی ۳ سانتی متری به همین ترتیب عمل نمایئد. پس از انجام تجزیه های فیزیکوشیمیایی نمونه های تهیه شده با استفاده از روش های متداول آزمایشگاهی ، تغییر نتایج تجزیه خاک و برگ انجام گیرد.

تفسیر آزمون خاک

PH خاک :

برای اینکه عناصر غذایی در حد مطلوب در اختیار گیاه قرار گیرند. PH  خاک بایستی در محدوده خنثی باشد، چه در PH  های پایین ( زیر پنج ) مشکلاتی نظیر مسمومیت منگنز ، کمبود کلسیم و منزیم ، کاهش رشد ریشه مخصوصاً ریشه های جنبی جدید مسمومیت آلومینیوم، کاهش جذب فسفر ، کاهش کارآیی استفاده از ازت و پتاسیم و واکنش ضعیف به مصرف کودهای پتاسیه و ازته به وجود می آید.

در PH  بالا ، قابلیت جذب عناصر ریز مغذی مثل آهن ، منگنز ، مس ، روی و بر کاهش می یابد. در PH  بالا به دلیل آهکی بودن خاک ها و یا تجمع بی کربنات ها که در اثر آبیاری حاصل می شود، این مشکلات حادتر است.

در کشور ما اغلب خاک ها که زیر کشت باغ ها هستند آهکی بوده و PH  آنه بالای ۵/۷ است. به همین دلیل این باغ ها نیازی به اهک و کلسیم نداشته مگر اینکه در باغ های چایکاری شده یا قسمت هایی از مناطق شمال کشور که بخواهند باغ احداث نمایند. برای اصلاح PH  اسیدی ، آهک یا دولومیت استفاده می شود و برای مقابله با PH  بالا بایستی نسبت به کاهش مقدار اهک و بی کربنات آب آبیاری از طرق مختلف منجمله مصرف مواد آلی همراه با گوگرد و یا اسیدی کردن آب اقدام نمود.

ظرفیت تبادل کاتیونی یا ظرفیت بافری خاک (توانایی خاک در جذب و آزاد نمودن عناصری مثل کلسیم ، منزیم و پتاسیم ) مستقیماً‌ به مقدار کلوئیدهای خاک بستگی  دارد. مقدار مواد آلی برای افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی در خاک های سبک خیلی مهم است.

ظرفیت تبادل کاتیونی خاک های کشور ما بطور تقریبی در محدوده ۲۰ ـ ۱۰ سانتی مول بر کیلو گرم قرار گرفته است. این مقدار با توجه به بافت خاک متغیر بوده و اصولاً در خاک های سنگین مقدار آن بالا و در خاک های سبک مقدار آن پایین می باشد.

 

کلسیم و منزیم :

احداث باغ در ایران نیاز به افزودن کلسیم و منزیم ندارد مگر اینکه خاکی با PH پایین ۵/۵ در مناطقی از شمال کشور باشد.

 

استفاده از تجزیه گیاه در تشخیص کمبود عناصر غذائی درختان میوه

برای تشخیص کمبود عناصر غذائی بهتر است از تجزیه گیاه ، استفاده شود، متأسفانه تجزیه گیاه در حال حاضر در کشور کمتر مورد استفاده قرار می گیرد و اگر هم احیاناً استفاده شده ، دقت کافی نمونه برداری و تفسیر نتایج حاصل صورت نگرفته است. دقت در تفسیر نتایج تجزیه گیاه بستگی به چگونگی جمع آوری ، آماده سازی و تجزیه بافت گیاهی دارد و خطا در هریک از مراحل ، باعث تفسیر و توصیه اشتباه و نهایتاً ائتلاف هزینه و زحمت کشاورزان خواهد شد. تجزهی گیاه در درختان میوه نسبت به تجزیه خاک بنا به دلایل زیر برتری دارد :

عمق پراکنش ریشه ها در درختان میوه وسیع بوده و نمونه برداری خاک از اعماق پایین مشکل است و اگر نمونه خاک از عمق ۳۰ ساتی متری برداشته شود نتایج تجزیه نشان دهنده وضعیت مقدار عناصر غذایی در اعماق پایین خاک نیست.

به خاطر اینکه فصل رشد در درختان طولانی است، درخت مواد غذایی را در طول فصل رشد جذب نموده و در اندام های مختلف خود ذخیره می کند و در سال بعد ، از این مواد غذایی استفاده می نماید. با اینکه ممکن است عنصری درخاک کم باشد ولی تجمع آن در درخت به مرور زمان برای رشد آن کافی است.

نتایج تجزیه برگ تا حدودی نشان دهنده وضعیت مواد غذایی موجود در خاک نیز هست.

در عین حال تجزیه برگ برای باغ های دایر مفید است ولی برای احداث باغ میوه ابتدابایستی خاک را تجزیه نمود. برای اینکه نتایج تجزیه  برگ دقیق باشد بایستی نکاتی را رعایت نمود. برگ ها وضعیت عناصر غذایی گیاهان را بهتر از اندامهای دیگر نشان می دهند.

بنابراین از برگ ها برای تجزیه گیاه استفاده می کنند. مقدار عناصر غذائی در پهنک برگ و دمبرگ آن در بعضی از گونه ها و برای بعضی عناصر غذائی ممکن است مفاوت باشد. بنابر این بهتر است که از برگ کامل همراه با دمبرگ نمونه برداری شود.

در درختان میوه برای کلسیم و بر بهترین اندام برای تجزیه ، خود میوه است. مشکل ترین مسئله در تفسیر تجزیه گیاهی تغییرات مقدار عناصر غذائی در مدت کوتاه است ( مثلاً رقیق شدن مواد غذایی در اثر رشد سریع ) استفاده از نسبت عناصر غذایی بجای در نظر گرفتن غلظت خود آن عنصر یکی دیگر از روش های استفاده از تجزیه گیاه است

در هر حال در این بخش سعی می شود که عوامل موثر بر تجزیه گیاه و روش نمونه برداری در حد ضروری توضیح داده شود. برگ های جوان ، پیر ، جوانه گل ها یا میوه های نمونه برداری شده در زمان های مختلف ممکن است بهترین معیار مقدار عنصر مورد نظر نباشد معمولاً‌ تحت چنین شرایطی بهتر است عناصر موجود در برگها و یا میوه های تجزیه شده با استاندارد ها و یا نمونه های با کیفیت عالی مربوط مقایسه شوند.

 

تفسیر نتایج تجزیه برگ :

اولین مرحله در ارزیابی وضعیت تغذیه ای باغ ، مقایسه نتایج حاصل به استاندارد های مربوطه است. این استانداردها بطور مختصر در جدول۱ گنجانده شده ودر فصول بعدی بطور اختصاصی برای هر محصول بیان خواهد شد.

در جدول ۲ و ۳ حد بحرانی و مسمومیت عناصر ریز مغذی در خاک های زیر کشت باغ ها و متوسط غلظت عناصر غذایی در برگ تعدادی از درختان نشان داده شده است ( ملکوتی و غیبی ، ۱۳۷۶)

تغذیه درختان میوه