آداب و رسوم ایرانیان در شاهنامه

شاهنامه اثر استاد فرزانهی طوس، حافظه تاریخی ما ایرانیان و از مواریث پر ارج هنری و اندیشه بشری
است. شاهنامه اگر چه کتابی است حماسی اما فردوسی در آن از زندگی حرف میزند. بنابراین هر آنچه در
زندگی هست و اتفاق میافتد در این کتاب هم وجود دارد، از جمله عشق و زیبایی، دلدادگی و نفرت و…
فردوسی در سراسر شاهنامه آداب و آیینهای زندگی را به انسان میآموزد. شاهنامه درس زندگی است.
شاهکار فردوسی علاوه بر اینکه حماسهی رزمی و ملی کشور ایران است، شیوههای زندگی در همهی ابعاد
فردی، اجتماعی، سیاسی، نظامی و برپا داشتن آیینهای سنتی و مراسم و مناسک مذهبی را بیان مینماید.
شاهنامه درس رنج و شادی، غم و اندوه، سوگ و سرور است.از نخستین ابیات شاهنامه که با نعت خداوند و
پیامبر (ص) شروع میشود تا پایان آن، در همهی داستانها و وقایع اعم از اساطیری، پهلوانی و تاریخی فردوسی
انسانها را خطاب قرار میدهد که زندگی باید عاری از مکر، فریب، دغل، خیانت و بر پایهی انسان دوستی،
احترام به دیگران و همزیستی مسالمت آمیز باشد.احترام گذاشتن به انسان اگر چه دشمن باشد در تمام میدان-
های رزم مشاهده میشود، حتی در میدانهای نبرد تن به تن، اولین کار، تعریف و تمجید پهلوانان از یکدیگر
است و این ادب فردی است که در جنگ نمایان میشود.از جمله آداب و آیینهای اشاره شده در شاهنامه می-
توان به آداب استقبال، زندگی، معاشرت، دوستیابی، میگساری، نخچیر و شکار، تاجگذاری شاهان، مرگ و
دفن مردگان، دیدار پادشاهان از یکدیگر، کشور داری، موسیقی، مهمان داری و برپایی جشنها اشاره نمود.
درین مقاله سعی برآن قرار گرفته که آداب و آیین هایی که در شاهنامه آمده ذکر شود.

مقدمه
شاهنامه به عنوان مجموعه ای از اساطیر ایرانی که بخش قابل توجهی از باورها، اندیشه ها و آرزوی ایرانیان
را در خود جای داده بستر مناسبی برای بسیاری از پژوهشها است(دولت خواه،: )۳۹،،۳۹در شاهنامه چهره ها و
رویدادها و آیین و رسوم تاریخی در هم فشرده میشوند؛با هم درمیآمیزند و از پیکره و هنجار آغازین خویش
بدین دور میشوند،تا سرانجام به صورت رسم و آیین و نماد شوند(.حسینی،):۳۸۸،۹
شاهنامه یکی از عالیترین آثار حماسی است که در گوشه و کنار جهان از ارزش و اعتبار ویژهای برخوردار
میباشد. وجود نسخههای خطی فراوان از این اثر در کشورهای مختلف دلیلی برای اثبات این ادعاست. حکیم
۲
ابوالقاسم فردوسی با تحمّل رنجها و سختیهای فراوان،و صرف حدود ۳۹سال از بهترین دوران عمر و از
دست دادن مال و ثروت، موجبات زنده نگه داشتن تاریخ قوم ایرانی را فراهم آورد.
بسی رنج بردم در این سال سی عجم زنده کردم بدین
شاهنامه فردوسی بزرگترین کتاب فارسی است که در بیشتر کشورها به آن توجه شده است. استاریکوف در
مورد اهمیت کار فردوسی مینویسد: «فردوسی دنیا را میشناسد و احساس میکند که حق دارد در مورد آن
سخن بگوید، علم عظیم به زندگی به فردوسی قدرت و اطمینان با آرامش میبخشد» (استاریکوف، بی تا: ).۴۶
اساس شاهنامه علاوه بر اینکه حول موضوعات فردی، اجتماعی، وطنخواهی، ملی گرایی و درباری میگردد،
همواره حفظ و مصون نگه داشتن آیینهای پسندیده ایرانی و ملی و همچنین بینش فردی که نگه داشت ادب و
گفتار و دفاع از حیثیت فردی و نام نیک است را به ذهن متبادر میکند و این قوانین مکتوب تا به امروز نیز
همچون اصلی اساسی بر زندگانی هر فرد ایرانی مستولی میباشد دکتر جلال خالقی مطلق «شاهنامه بیشتر از
اینکه ایرانی باشد انسانیست یعنی برخلاف آنچه عدهای به ایرانی بودن شاهنامه فکر میکنند شاهنامه به انسانی
بودن تأکید دارد»
تاریخهای شرق و غرب مملو از جنگ و خونریزی است و از آداب تعلیم و تربیت و معاشرت در زندگی کمتر
مواردی در آنها دیده میشود، اما شاهنامه علاوه بر اینکه یک اثر حماسی است، آداب زندگی را نیز در قالب
فرهنگ و رسوم به مردم ارائه میدهد.بسیاری از سنتهای ایرانیان است که باعث تقویت دوستیها و روابط
اجتماعی میگردد و آداب خاص مربوط به خود را دارد. یکی از آداب که در مراسم استقبال از دیگران صورت
میگرفت دادن هدیه به رسم دوستی به فرد و سپاهی بود که از کشور مقابل میآمد. فردوسی تعداد زیادی از
ابیات را در موضوع کشور داری آورده است. احمد رنجبر مینویسد: «مجموع اشعار مربوط به این موضوع بیش
از ،۳۹۹بیت است که تعداد زیادی از آنها به عدل و داد و بندهپروری اختصاص دارد» (رنجبر، ).۳۶۳،: ۹۴۹
باید اذعان کرد آداب کشورداری که توسط فردوسی بیان شده بیشتر برخاسته از تراوشات فکری یک
شاعر حماسهسراست نه یک سیاستمدار و نه میتوان گفت آنچه او به عنوان آیین کشورداری بیان میدارد در
جوامع امروزی قابل اجراست یا خیر. اما چون بیشتر مسائل مطرح شده توسط او به مشکلاتی از جمله عدل
و داد در بین تودههای مردم و عدم تبعیض مربوط میشود در همهی جوامع کاربرد دارد. طرفداری از فقرا
یکی دیگر از مسائلی است که جزو آداب زندگی و کشورداری است.

دانلود کامل مقاله

پاسخ بدهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.